هماتوم چیست؟
آشنایی با هماتوم ها

هماتوم چیست و چه تفاوتی با خونریزی دارد؟ آشنایی با انواع هماتوم، علل، علائم و درمان آن

هماتوم مشکل شایعی است که در اثر آسیب به یکی از عروق خونی بزرگتر در بدن ایجاد می‌شود. اکثر افراد در دوره ای از زندگی خود دچار هماتوم می‌شوند. در هماتوم، خون از رگ ها خارج شده و معمولا لخته می شود. با مطالعه ادامه این مقاله اطلاعات بیشتری درباره هماتوم و انواع آن، علت ایجاد هماتوم ها، پیشگیری و درمان هماتوم کسب می کنید.

در حالی که بسیاری از هماتوم ها نسبتاً بی‌خطر هستند، برخی از آن‌ها می‌توانند نشان دهنده یک مشکل پزشکی جدی تر باشند.

هر کسی که در حادثه‌ ای آسیب دیده یا ضربه ای به سرش وارد شده باشد، باید در مورد علائم هماتوم داخلی با پزشک صحبت کند.

هماتوم چیست؟

عبارت هماتوم (Hematoma) ناحیه ای از خون را توصیف می‌کند که در بافت های اطراف خارج از رگ های خونی بزرگتر جمع می‌شود. هماتوم معمولاً به دلیل آسیب دیدگی یا ضربه در آن ناحیه رخ می‌دهد. آسیب‌دیدگی می‌تواند باعث شکسته شدن دیواره رگ های خونی شده و موجب شود که خون به بافت اطراف راه یابد.

هماتوم ممکن‌است در اثر آسیب به هر نوع از رگ های خونی، از جمله وریدها (سیاهرگ ها)، شریان ها (سرخرگ ها) و مویرگ ها ایجاد شود. موقعیت هماتوم می‌تواند ماهیت آن را تغییر دهد.

Advertisements

تفاوت هماتوم با خونریزی

هماتوم چیزی شبیه به خونریزی است، اما «خونریزی» به خروج مداوم خون اشاره دارد در حالی که خون در هماتوم معمولاً لخته شده است.

به بیانی دیگر، هماتوم معمولاً نوعی از خروج خون از رگ خونی را توصیف می کند که کم و بیش لخته شده است، در حالی که خونریزی (هموراژ) به معنای خونریزی فعال و مداوم است.

تفاوت هماتوم با کبودی

پیش از این در مقاله «صدمات بافت نرم چیست؟» با کبودشدگی به عنوان یکی از انواع آسیب های نسج نرم آشنا شدیم. تغییر رنگ و حساسیت به لمس در ناحیه آسیب دیده باعث می‌شود مردم تصور کنند که هماتوم و کبودی یکسان هستند. اما در بررسی های دقیق تر، این دو تفاوت هایی دارند. بیایید به بررسی تفاوت این دو بپردازیم.

تفاوت اتیولوژیک هماتوم با کبودی

وقتی خون از رگ های خونی کوچک تر نشت می‌کند، کبود شدگی رخ می‌دهد و باعث ایجاد لکه ای بنفش، آبی یا تیره روی پوست می‌شود. کبودی با پیشرفت روند بهبودی تغییر رنگ می‌دهد و معمولاً قبل از محو شدن کامل، روشن یا زردرنگ می‌شود. کبودی ها عموما مسئله جدی نیستند.
در مقابل، هماتوم ناشی از نشتی خون از رگ های خونی بزرگ تر است. نشانه‌ای که از آن بر جای می‌ماند ممکن‌است آبی تیره یا سیاه باشد، همچنین می‌تواند قرمزی قابل توجهی ایجاد کند. تروما و ضربه های شدیدتر باعث ایجاد هماتوم می‌شوند، که ممکن‌است جدی باشد و نیاز به درمان پزشکی داشته باشد.

تفاوت در درمان و بهبودی هماتوم و کبودی

بیشتر کبودی ها بدون نیاز به درمان به خودی خود بهبود می‌یابند. با این که کبودشدگی شدید نادر است، اما ممکن‌است به بافت های داخلی یا اندام ها آسیب برساند و برای جلوگیری از عفونت نیاز به درمان داشته باشد. در بعصی از موارد، هماتوم ها هم نیاز به درمان های ویژه ندارند. اما گاهی اوقات، هماتوم ممکن‌است به تخلیه از طریق عمل جراحی نیاز داشته باشد. مثلا، اگر خون به نخاع، مغز یا سایر اندام‌ها فشار وارد کند، نیاز به انجام عمل جراحی می‌تواند بیشتر شود.

بعضی افراد ممکن‌است بیشتر مستعد ابتلا به کبودی ها باشند: از جمله افرادی که کم خونی یا کمبود ویتامین دارند و کسانی که رقیق کننده خون مصرف می‌کنند.

دلایل و علت هماتوم

جراحات و تروما شایع‌ترین علت هماتوم هستند.

هرگونه صدمه به دیواره رگ‌ها ممکن‌است باعث نشت خون شود. این خون بس از خروج از رگ، در بافت های اطراف جمع می‌شود و باعث ایجاد هماتوم می‌شود.

Advertisements

برای ایجاد هماتوم لازم نیست که حتما آسیب دیدگی شدیدی رخ داده باشد. حتی حداقل آسیب به یک رگ خونی کوچک می تواند منجر به هماتوم شود. مثلا، افراد ممکن‌است در اثر یک آسیب دیدگی ساده، مانند ضربه به انگشت شست پا دچار هماتوم زیر ناخن انگشت (Subungual Hematoma) شوند.

صدمات قابل ملاحظه دیگر، از جمله صدمات ناشی از تصادفات وسیله نقلیه، سقوط از ارتفاع یا آنوریسم (رگ برآمدگی) نیز می‌تواند باعث خونریزی قابل توجه و هماتوم شدید در زیر پوست یا داخل حفره های بدن (سینه یا شکم) شود.

برخی از عمل های جراحی، از جمله اقدامات پزشکی (به عنوان مثال، بیوپسی -نمونه برداری-، برش و درناژ، کاتتریزاسیون قلبی، و تزریق داروهایی مانند انسولین، رقیق کننده های خون و واکسن ها)، اقدامات دندان پزشکی یا زیبایی، نیز می‌تواند منجر به به هماتوم شود. از آنجایی که این اقدامات به بافت ها و رگ های خونی مجاور آسیب می رسانند، اغلب ممکن است هماتوم در اطراف محل عمل ایجاد شود.

همچنین، باید در نظر داشت که گاهی اوقات، هماتوم ممکن است خود به خود و بدون هیچ علت قابل شناسایی (آسیب یا ترومای خاصی) رخ دهد.

داروهای افزایش دهنده احتمال خونریزی و هماتوم

برخی از داروهای رقیق کننده خون نیز ممکن‌است خطر ابتلا به هماتوم را افزایش دهند. افرادی که داروهایی مانند کومادین (وارفارین)، پلاویکس (کلوپیدوگرل)، آسپرین، پرزانتین (دی پیریدامول) یا محصولات حاوی آسپرین (مانند آلکا سلتزر) مصرف می‌کنند، در مقایسه با دیگران، ممکن است خیلی راحت‌تر و با آسیب کمتری به رگ‌های خونی خود دچار هماتوم شوند. این داروها توانایی لخته شدن خون را مختل می کنند و بنابراین ترمیم آسیب جزئی به رگ خونی دشوارتر می شود و در نتیجه هماتوم ایجاد می شود.

سایر داروها و مکمل های رایج که ممکن است استعداد خونریزی را افزایش دهند عبارتند از:

Advertisements

بیماری های افزایش دهنده احتمال هماتوم

همچنین برخی بیماری ها و شرایط پزشکی خاص وجود دارد که ممکن است خطر ابتلا به هماتوم را افزایش دهند.

افراد با شرایط زیر به طور بالقوه در معرض خطر بیشتری برای هماتوم هستند:

  • بیماری مزمن (طولانی مدت) کبد
  • مصرف بیش از حد الکل
  • اختلالات انعقادی خون (مانند هموفیلی و بیماری فون ویلبراند)
  • سرطان های خون
  • کاهش تعداد پلاکت ها (ترومبوسیتوپنی)
هماتوم بازو
هماتوم بازو در اثر برخورد ضربه

انواع هماتوم و موقعیت آن ها در بدن

انواع هماتوم ها به محلی که در بدن ظاهر می‌شوند بستگی دارد. دانستن موقعیت هماتوم ها همچنین به تعیین میزان خطر بالقوه به وجود آمده در اثر آن‌ها هم کمک می‌کند.

  • هماتوم گوش: هماتوم شنیداری یا گوش بین غضروف گوش و پوست روی آن ظاهر می‌شود. این آسیب دیدگی در کشتی گیران، بوکسورها و سایر ورزشکارانی که به طور منظم متحمل ضرباتی به سر خود می‌شوند معمول است.
  • هماتوم زیرزبانی: این نوع از هماتوم در زیر ناخن ظاهر می‌شود. این مورد در آسیب های جزئی مانند ضربه تصادفی به انگشت با چکش شایع است.
  • هماتوم پوست سر: معمولاً به صورت برجستگی در سر ظاهر می‌شود. این آسیب به پوست و عضله خارجی وارد می‌شود، بنابراین بر مغز تأثیر نخواهد گذاشت.
  • هماتوم سپتال (سپتوم): معمولاً در نتیجه شکستگی بینی اتفاق می‌افتد. در صورتی که فرد تحت درمان قرار نگیرد هماتوم سپتوم ممکن‌است باعث مشکلات بینی شود.
  • هماتوم زیر جلدی: این نوعی است که دقیقاً در زیر پوست، و به طور معمول در رگ‌های کم عمق نزدیک به سطح پوست ظاهر می‌شود.
  • هماتوم رتروپریتونئال: این هماتوم در داخل حفره شکم (ولی خارج از اعضا) رخ می‌دهد.
  • هماتوم طحال
  • هماتوم کبدی
  • هماتوم اپیدورال نخاعی: این اصطلاح به هماتوم بین پوشش طناب نخاعی و مهره ها اشاره دارد.
  • هماتوم اپیدورال داخل جمجمه: در میان صفحه جمجمه و پوشش خارجی مغز ایجاد می‌شود.
  • هماتوم ساب دورال: در میان بافت مغز و پوشش داخلی مغز ایجاد می‌شود.

نشانه ها و علائم هماتوم

علائم هماتوم به طور کلی به اندازه و محل آن بستگی دارد. درد، تورم، قرمزی و کبودی های بد شکل به طور عمومی از علائم شایع هماتوم هستند.

در هماتوم های سطحی تر، علائم عبارت‌اند از:

  • تغییر رنگ
  • التهاب و تورم
  • حساسیت در منطقه
  • قرمزی
  • گرما در پوست اطراف آن
  • درد

تشخیص هماتوم داخلی می‌تواند دشوارتر باشد. هر کسی که تصادف کرده یا آسیب جدی دیده است باید مرتباً توسط پزشک معاینه شود تا در صورت وجود هماتوم، تشخیص داده شود.

Advertisements

هماتوم در جمجمه، به طور خاص، می‌تواند خطرناک باشد. حتی پس از مراجعه به پزشک در مورد آسیب دیدگی، لازم است که مراقب علائم جدید باشد، مانند:

  • سردرد شدیدی که بدتر می‌شود
  • مردمک های ناهماهنگ
  • مشکل در حرکت دادن بازو یا پا
  • از دست دادن شنوایی
  • مشکل در بلعیدن
  • سستی
  • خواب آلودگی
  • از دست دادن هوشیاری

برخی از علائم هماتوم مختص محل آن عبارتند از:

  • علائم هماتوم ساب دورال (Subdural hematoma): سردرد، مشکلات عصبی (ضعف در یک طرف، مشکل در صحبت کردن، افتادن)، گیجی، تشنج
  • علائم هماتوم اپیدورال (Epidural hematoma): کمر درد، ضعف، از دست دادن کنترل روده یا مثانه
  • علائم هماتوم ساب انگوال(Subungual hematoma): ناخن درد، ضعف ناخن، ریزش ناخن، بدشکل کردن ناخن
  • علائم هماتوم طحالی، کبدی یا صفاقی: درد شکم، درد پهلو

علائم ممکن‌است بلافاصله بروز نکند، اما معمولاً در چند روز اول ظاهر می‌شوند. پژوهشگران یک مطالعه در سال ۲۰۱۴ خاطر نشان کردند که علائم هماتوم ساب دورال معمولاً طی ۷۲ ساعت پس از آسیب قابل مشاهده می‌باشند.

گاهی اوقات، هیچ علامت مرتبطی، حتی وقتی یک هماتوم بسیار بزرگ وجود دارد، قابل مشاهده نیست. به عنوان مثال، اگر خونریزی در داخل حفره شکمی اتفاق بیفتد، می تواند قبل از بروز هرگونه علائم به اندازه بسیار بزرگی گسترش یابد. دلیل این اتفاق این است که این هماتوم می تواند در یک فضای نسبتاً آزاد بدون فشار بر روی هیچ عضوی پخش شود، بدون اینکه باعث درد یا علائم دیگر باشد.

از سوی دیگر، یک هماتوم کوچک زیر ناخن می‌تواند با درد زیادی همراه باشد! زیرا خون به فضای بسیار تنگ زیر بستر ناخن گسترش می یابد و باعث التهاب و تحریک ناخن و پوست مجاور و در نتیجه درد و تورم می‌شود.

بسته به محل هماتوم، گاهی اوقات یک توده یا برآمدگی ممکن است احساس شود.


مراجعه به پزشک

بسیاری از هماتوم ها ساده هستند. هماتوم زیر ناخن یا پوست ممکن‌است دردناک باشد، اما معمولاً عوارضی ایجاد نمی‌کند.

اگر هماتوم به طور ویژه ای دردناک باشد، بهتر است به دنبال دریافت مراقبت های پزشکی باشید. پزشک می‌تواند کارهایی در مورد پوشاندن یا تقویت ناحیه هماتوم انجام دهد. همچنین در صورت مشاهده علائم عفونت در محل، تغییر رنگ، تورم و احساس گرما در هنگام لمس، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.

هر کسی که از ناحیه سر آسیب دیده باید مرتباً به پزشک مراجعه کند تا علائم آن را گزارش کند. اگر پزشک به هماتوم داخل جمجمه مشکوک باشد، ممکن‌است تصویربرداری (اسکن) را تجویز کند.

به همین ترتیب، هر کسی که دچار یک حادثه جدی مانند تصادف اتومبیل یا سقوط از ارتفاع شده‌است، باید مرتباً توسط پزشک خود معاینه شود. پس از کاهش التهاب اولیه در اثر جراحات، پزشکان ممکن‌است بخواهند کبودی یا هماتوم در بافت ها و اندام های داخلی را بررسی کنند.

درمان هماتوم

درمان های مقدماتی

در بعضی موارد، هماتوم نیازی به درمان ندارد. بدن معمولاً به مرور زمان خون جمع شده در محل هماتوم را جذب می‌کند.

برای مدیریت و درمان هماتوم در زیر پوست (زیر جلدی)، ناخن یا سایر بافت های نرم، فرد باید به ناحیه آسیب دیده استراحت دهد و از یخ بسته بندی شده در حوله استفاده کند تا درد و تورم آن کاهش یابد.


ممکن‌است پوشاندن، بسته بندی یا آتل بندی اطراف محل هماتوم کمک کند تا رگ خونی در ضمن بهبودی دوباره باز نشود. پزشک در صورت لزوم دستورالعمل های خاصی را در مورد نحوه انجام این کار به فرد ارائه خواهد داد.

اگر محل آسیب دیدگی دردناک باشد، پزشکان ممکن‌است مصرف برخی از مسکن های بدون نسخه یا نیازمند نسخه پزشک را تجویز کنند. در این مواقع، معمولاً به فرد توصیه می‌کنند که از مصرف برخی مسکن ها، مانند آسپرین، که خون را رقیق کرده و هماتوم را بدتر می‌کند، اجتناب کند.

درمان های پیشرفته تر

گاهی اوقات، برای درمان هماتوم ممکن‌است به تخلیه از طریق عمل جراحی نیاز باشد. اگر خون به نخاع، مغز یا سایر اندام‌ها فشار وارد کند، نیاز به انجام عمل جراحی می‌تواند بیشتر شود. در سایر وضعیت های مشابه، پزشکان ممکن‌است بخواهند هماتومی را که در معرض خطر عفونت قرار دارد، تخلیه کنند.

درمان هماتوم با عمل جراحی ممکن‌است در همه موارد لازم نباشد، حتی زمانی که هماتوم در داخل جمجمه است. به عنوان مثال، در مطالعه ای که در سال ۲۰۱۵ روی افراد مبتلا به هماتوم ساب دورال انجام شد، پژوهشگران خاطر نشان کردند که اکثریت افراد مبتلا، تحت درمان های حمایتی قرار گرفتند. فقط ۶.۵ درصد از این افراد در مراحل بعدی به درمان با عمل جراحی نیاز داشتند.

در موارد نادر، با ادامه خونریزی رگ آسیب دیده، هماتوم ممکن‌است رشد پیدا کند. نتیجه این نوع هماتوم ترکیبی از خون قدیمی و جدید است که پزشکان باید آن را به طور کامل از میان بردارند.

عوارض عدم درمان هماتوم

عدم درمان هماتوم گاهی اوقات می‌تواند عوارضی ایجاد کند. به عنوان مثال، اگر فرد آزمایشات خاصی را انجام ندهد، ممکن است کشف هماتوم در مغز دشوار باشد. در این صورت فرد ممکن‌است علائمی مانند سردرد دائمی، سرگیجه یا اختلال در گفتار را تجربه کنند.

هر کسی که از ناحیه سر آسیب دیده، و یا در جای دیگری آسیب جدی دیده باشد باید به پزشک مراجعه کند.

پیشگیری از هماتوم

پیشگیری از همه هماتوم ها به طور کامل امکان پذیر نیست. هماتوم در اثر ضربه ناشی از کار فیزیکی سنگین یا ورزش های تماسی، کمتر قابل پیشگیری است؛ مگر اینکه این فعالیت ها متوقف یا اصلاح شوند تا خطر تروما و آسیب کاهش یابد.

با این حال، پیشگیری از هماتوم در زمینه های خاص مستحق توجه ویژه است.

پیشگیری از هماتوم در افراد مسن

در افرادی که از داروهای رقیق‌کننده خون یا داروهای ضد پلاکت (آسپرین یا کلوپیدوگرل) استفاده می‌کنند، به‌ویژه افراد مسن، زمین خوردن یکی از علل شایع تروما و ایجاد هماتوم است.

افتادن می تواند باعث ایجاد هماتوم در پاها، قفسه سینه یا مغز شود و در برخی مواقع منجر به بیماری قابل توجه یا مرگ شود. بنابراین، اقدامات برای جلوگیری از افتادن و سقوط سقوط در این جمعیت، به طور بالقوه فراوانی هماتوم ها را کاهش می دهد.

پیشگیری از هماتوم در کودکان

همچنین کودکان به دلیل زمین خوردن و آسیب های جزئی بیشتر در معرض خطر ابتلا به هماتوم هستند. به ویژه، کودکان کوچکتر بیشتر مستعد ضربه به سر خود هستند که باعث ایجاد تورم کوچک تخم مرغی شکل در ناحیه آسیب می شود. بنابراین، ایمن سازی خانه و مبلمان برای کودکان می تواند به کاهش هماتوم در کودکان کمک کند.

خلاصه

هماتوم ممکن‌است ترسناک به نظر برسد، اما درمان مناسب می‌تواند اطمینان دهد که هیچ آسیبی پایداری برای ما به وجود نمی‌آید.

افراد می‌توانند هماتوم جزئی، مانند هماتوم گوش یا زیر ناخن، را در خانه با درمان های حمایتی مدیریت کنند.

هر کسی که از ناحیه سر آسیب دیده باشد، دچار حادثه شده یا مبتلا به هماتومی شده باشد که علائم عفونت را نشان می‌دهد، باید به پزشک مراجعه کند.

☑ با تشخیص سریع و درمان مناسب، اکثر هماتوم ها بدون عارضه برطرف می‌شوند.


منابع

۱- برگرفته از (متن انگلیسی): www.medicalnewstoday.com (Medical and health information)www.rxlist.com (RxList – The Internet Drug Index for Prescription drug information, interactions, and side effects)

۲- تصاویر: تصویر اول: Infographic vector created by macrovector – www.freepik.com – تصویر دوم: Whoisjohngalt at English Wikipedia, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons (استفاده و تغییر در تصویر دوم بر مبنای CC BY-SA 3.0 با ذکر منبع اصلی مجاز است.)

به این مقاله امتیاز دهید! (از راست به چپ)
[رتبه: ۰ ؛ تعداد آرا: ۰ ]

درباره‌ی محمدحسین ابراهیم خانی

آواتار محمدحسین ابراهیم خانی
دانشجوی پزشکی؛ نویسنده مقالات پزشکی فارسی مد، مؤسس و مدیر پایگاه جامع پزشکی فارسی مد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.